قاچاق مواد مخدر یعنی ورود کلیه مواد طبیعی و شیمیایی اعتیادآور که به کشور ممنوع و یا ورودش به کشور مجاز باشد اما از راه های غیر قانونی به کشور وارد و یا از کششور خارج شود .
فردی که مرتکب قاچاق می شود را قاچاقچی یا سوداگر می نامند .

الف – واردکردن ( قاچاق مواد مخدر و روانگردان ) : مواد مذکور با هر وسیلهای از خارج از کشور به داخل کشور منتقل شود، جرم است.
ب – ارسال ( مواد مخدر و روانگردان ) : عبارت است از فرستادن مواد مخدر، از نقطهای به نقطه دیگر، مانند پست کردن مواد مخدر در داخل کشور.
پ – صادر کردن ( قاچاق مواد مخدر و روانگردان ) : عبارت است از خارج کردن مواد مخدر از مرزهای زمینی، دریایی و هوایی کشور.
ت – ترانزیت مواد مخدر و روانگردان : ترانزیت در لغت به معنای عبور و گذر ترجمهشده است. در قانون مبارزه با قاچاق مواد مخدر، به معنی ممنوع بودن ترانزیت مواد مخدر است؛ یعنی حتی اگر قصد واردکننده مواد مخدر به داخل کشور عبور دادن از کشور و انتقال به کشورهای دیگر باشد، بازهم عمل وی جرم محسوب میشود.
ث – جرایم تولید یا ساخت انواع مواد مخدر و روانگردان : تنها کاشت محصولات برای بهدست آوردن ماده مخدر کافی نیست، بلکه یکرشته عملیات و اقدامات لازم است تا محصول، عنوان ماده مخدر خاصی پیدا کند و آماده مصرف شود. این مراحل عملیات را که منتج به مواد مخدر گوناگون میشود، تولید و ساخت مواد مخدر میگویند.
ج – حمل مواد مخدر : این جرم عبارت است از هرگونه عملی که موجب نقلوانتقال مواد مخدر از نقطهای به نقطه دیگر شود که گاهی با متوسط خود شخص و گاهی باواسطه است.
چ – نگهداری مواد مخدر : نگهداری به معنای در اختیار داشتن است، خواه نزد خود شخص و یا در جا و مکان معینی دیگر.
ح – اخفای مواد مخدر و روانگردان : اخفا به معنای پنهان کردن و از نظرها دور کردن است.
خ – خرید مواد مخدر و روانگردان : یعنی بهدقت آوردن مواد مخدر، در قبال پرداخت وجه یا هر مال دیگری که بر اساس عرف، عنوان مال بر آن صدق میکند. منظور از خرید، معنا و مفهوم عرفی آن است، نه اصطلاح حقوقی. همینکه شخص میداند چه چیزی میخرد و در مقابل آن وجه یا مالی پرداخت میکند، جرم خرید تحقق پیداکرده است.

د – فروش مواد مخدر و روانگردان : این جرم عبارت است از انتقال مواد مخدر به دیگری، در قبال دریافت وجه یا مالی دیگر. برای تحقق فروش بهطور مستقیم باید مواد مخدر را تصرف کند و از مالکیت شخص فروشنده خارج شود و در اختیار دیگری قرار داده شود؛ بنابراین اگر کسی مواد مخدری را بهقصد فروش و برای پیدا کردن مشتری نگهداری کند، اقدام او مادام که مواد مخدر را به دیگری منتقل نکرده است، فروش نخواهد بود.
ذ – در معرض فروش قرار دادن مواد مخدر و روانگردان : این جرم زمانی است که متهم، مواد مخدر را برای فروش به دیگران عرضه میکند؛ بنابراین، یک مرحله فراتر از نگهداری و یک مرحله پایینتر از فروش قرار میگیرد.
ر – توزیع مواد مخدر و روانگردان : اگر شخص، مواد مخدر را به دیگران منتقل کند و در مقابل آن وجهی دریافت کند، عمل وی فروش خواهد بود، در غیراینصورت توزیع بر آن صدق میکند.
ز – واردکردن مواد مخدر به محل نگهداری معتادان : منظور قانونگذار از واردکردن مواد به داخل زندان یا بازداشتگاه یا اردوگاه بازپروری، ورود مواد به داخل محدوده حفاظتی زندان و اردوگاه است.
س- استعمال مواد مخدر و اعتیاد به آن :منظور از استعمال مواد مخدر، هرگونه عملی است که منتهی به ورود مواد مخدر به بدن میشود.
۱- عدم سوء پیشینه
۲٫نداشتن سابقه مجرمیت طبق قانون مواد مخدر می تواند از عوامل تخفیف مجازات افراد با جرم قاچاق مواد مخدر باشد
۳- وجود انگیزه شرافتمندانه: به صورت عام وجود انگیزه شرافتمندانه جزء عوامل تخفیف در کلیه مجازات ها می باشد
۴- همکاری با پلیس یا مقام قضایی به منظور کشف آثار و عدله جرم و یا سایر مجرمین