سرقت

سرقت چیست ؟

یعنی دزدیدن ، برداشتن و ربودن مالی که متعلق به دیگری است البته تحقق آن مستلزم انجام فعلی از قبیل ربودن یا ربایش ، کش رفتن ، برداشتن ، بلند کردن و قاپیدن مال دیگری بدون رضایت و اطلاع مالک یا متصرف آن است .

ربودن رکن اصلی جرم سرقت است که با تصرف و اثبات و وضع ید بر مالی بدون اطلاع و رضایت مالک یا دارنده آن محقق می شود . سارق باید مالی که دزدیده است را به صاحب اصلی آن برگرداند و چنانچه اصل مال موجود نباشد باید قیمت آن را بپردازد .

موضوع سرقت باید مال منقول باشد چرا که اموال غیرمنقول به علت عدم امکان ربایش نمیتوانند مورد ربودن قرار گیرند .

عناصر اصلی جرم سرقت

برای اینکه یک جرم صورت بگیرد باید ۳ رکن داشته باشد.

عنصر مادی

به عملی که از طرف شخص باید صورت بگیرد تا جرم اتفاق بیافتد عنصر مادی گفته می‌شود. عنصر مادی به شکل ربودن به معنای جابه‌جا کردن و برداشتن و همچنین پنهانی بودن عمل ربایش است ، بنابراین لازمه جرم سرقت این است که سارق بدون رضایت مالک یا متصرف به صورت علنی یا مخفیانه مال دیگری را ببرد.

عنصر معنوی

شخص برای انجام یک جرم باید قصد انجام آن را داشته و از قبل برای آن تصمیم گرفته باشد که علاوه بر تصمیم به دزدیدن مال (سوء‌نیت عام) باید قصد مالک شدن آن مال (سوء‌نیت خاص) را نیز داشته باشد. بنابراین برای اینکه شخص مرتکب جرم سرقت شود باید ابتدا قصد انجام آن را داشته باشد و دوم بداند که مالی که می‌خواهد بدزدد متعلق به شخص دیگری است.

عنصر قانونی

عنصر قانونی بدین معناست که عملی در قانون جرم بوده و برای آن مجازات تعیین شده باشد. تمامی جرائم و مجازات‌ها نیاز به این عنصر دارند و اگر عملی در قانون جرم باشد بر این اساس شخص مجرم را می‌توان مجازات کرد.

انواع سرقت

سرقت بر حسب نوع، میزان مجازات و ماهیت آن به اشکال مختلف تقسیم می شود .

۱- حدی

۲- تعزیری

حدی نیز به دو صورت سرقت با شرایط خاص و راهزنی دسته‌بندی می‌شود.

حدی با شرایط خاص

سرقت باید به‌طور مخفیانه انجام شود یعنی به نحوی صورت گیرد که صاحب مال متوجه ارتکاب عمل ربودن مال خود نشود، بنابراین سرقتی که با علم و اطلاع صاحب مال صورت گیرد، مجازات حد نخواهد داشت. مال باید از محل خود خارج شود که این خارج شدن نیازمند این است که سارق وارد آن مکان شود که در اصطلاح می‌گویند هتک حرز شده است. در صورتی مجازات حد دارد که در سال قحطی صورت نگرفته باشد.

منظور از قحطی فقدان ارزاق عمومی در سال ارتکاب جرم است. اگر فرد محتاجی به دلیل تأمین معاش خود یا خانواده خود مرتکب سرقت شود حد ندارد.

راهزنی

قانونگذار در ماده ۲۸۱ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ مقرر می‌دارد : «راهزنان، سارقان و قاچاقچیانی که دست به سلاح ببرند و موجب سلب امنیت مردم و راه‌ها شوند محاربند.»

بنابراین راهزنی عبارت از گرفتن اموال مسافرین و عابرین در مسیر و خیابان‌ها ضمن غافلگیری و تهاجم مسلحانه است.

سرقت تعزیری

سرقت تعزیری است دو نوع است:

سرقت تعزیری ساده

در ماده ۶۶۱ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ آمده است که بر اساس آن، به صورت علنی و با ربودن مال غیر بدون علم، اطلاع و رضایت صاحب مال محقق می‌شود و مجازات آن کمترین مجازات ، یعنی سه ماه و یک روز تا ۲ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق است.

سرقت تعزیری مشدد

منظور از سرقت مشدد، هرگونه سرقتی است که با یک یا چند عامل از عوامل تشدید مجازات بوده و مجازات آن شدیدتر از مجازات سرقت ساده باشد و شرایطی نیز داشته باشد که در قانون آمده باشد.

عوامل تشدید مجازات که در مواد ۶۵۱ تا ۶۶۰ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ بیان شده، شامل سرقت در شب ، مسلحانه ، تعدد سارقان ، بالا رفتن از دیوار، شکستن حرز، استفاده از عنوان با لباس مستخدم دولت، مامور دولتی قلمداد کردن، به کار بردن کلید ساختگی، سرقت از محل مسکونی و محل‌های عمومی ، سرقت همراه با آزار یا تهدید، مستخدم، شاگرد و کارگر بودن سارق، سرقت به اقتضای شغل، کیف‌زنی یا جیب‌بری و امثال آن، سرقت در مناطق بحرانی و سرقت آب، برق، گاز و تلفن است.

موارد دیگر سرقت مشدد

اسناد

ربودن نوشته‌ها، اسناد، اوراق، دفاتر یا مطالب مندرج در دفاتر ثبت و ضبط دولتی که در ماده ۵۴۴ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵ آمده و مجازات آن ۶ ماه تا دو سال حبس است.

توسط امانت‌دار

به موجب ماده ۵۴۵ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵، اگر ربودن توسط امانت‌دار یا مستحفظ اسناد مذکور واقع شود مرتکب به سه تا ۱۰ سال حبس محکوم می‌شود.

از بین بردن مهر

به موجب ماده ۵۴۶ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵، در صورتی که شخص مهر یا پلمپ را محو کند یا بشکند یا عملی مرتکب شود که در حکم محو یا شکستن پلمپ تلقی شود یا نوشته یا اسناد را برباید، به حداکثر مجازات وارده در موارد مذکور ( ۲ سال یا ۱۰ سال ) محکوم می‌شود.

اموال تاریخی و فرهنگی

طبق ماده ۵۵۹ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۵، برای اینکه این جرم اتفاق بیافتد باید دو شرط داشته باشد:

نخست آن که شخص قصد سرقت اشیای تاریخی را داشته باشد و دوم اینکه سرقت از موزه، نمایشگاه، اماکن تاریخی و… صورت گرفته باشد که تحت حفاظت یا نظارت دولت است.

توسط نظامیان.

اگر نیرو‌های مسلح مرتکب این جرم شوند ، مواد ۸۸ تا ۹۲ قانون مجازات جرایم نیرو‌های مسلح به این موضوع رسیدگی خواهد کرد .

طبق ماده ۸۸ : هر نظامی که اسلحه و مهمات و مواد منفجره متعلق به دولت یا در اختیار دولت را برباید، به حبس از دو تا ۱۰ سال محکوم می‌شود.

طبق ماده ۸۹ : هر نظامی که وسایل و لوازم نظامی (غیر از سلاح و مهمات و مواد منفجره) و وجوه و اجناس یا اشیای متعلق به دولت یا آنچه در اختیار نیرو‌های مسلح است را برباید ، به حبس از یک تا پنج سال محکوم می‌شود.

ماده ۹۰ : هر گاه بزه‌های ارتکابی مذکور در مواد (۸۸) و (۸۹) این قانون در موقع اردوکشی یا ماموریت آماده‌باش رزمی یا عملیات رزمی یا در منطقه جنگی باشد یا سرقت آن در ماموریت محوله یگان، موثر بوده و در آن ایجاد اخلال کند یا یک یا چند نفر از آنان در حین سرقت حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشند یا حرز را شکسته باشند مرتکبان به حبس از سه تا پانزده سال محکوم می‌شوند.

ماده ۹۱ : هر نظامی بعض یا کل نوشته‌ها یا اسناد یا اوراق یا دفاتر یا مطالبی که در دفاتر ثبت و ضبط نیرو‌های مسلح مندرج یا در اماکن نظامی محفوظ یا نزد اشخاصی که رسما مامور حفظ آن‌ها هستند سپرده شده را برباید به حبس از دو تا ۱۰ سال محکوم می‌شود.

تبصره یک : چنانچه امانت‌دار یا مستحفظ مرتکب جرم فوق شود به حبس از سه تا پانزده سال محکوم می‌شود.

تبصره ۲ : هر گاه در اثر بی احتیاطی، بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی توسط مباشر ثبت و ضبط اسناد یا امانت‌دار و مستحفظ، جرم فوق واقع یا اسناد و مدارک و نوشتجات مفقود یا معدوم یا تخریب شود، مرتکب به حبس از ۶ ماه تا سه سال محکوم می‌شود.

ماده ۹۲ : هر گاه بزه‌های فوق موجب اخلال در نظام ( بهم خوردن امنیت کشور ) یا شکست جبهه اسلام شود، مرتکب به مجازات محارب محکوم می‌شود.