جرائم رانندگی مربوط به دعاوی کیفری می باشند و به جرائمی گفته میشود که بر اثر تخلف از مقررات رانندگی اتفاق می افتد. امروزه با افزایش وسایل نقلیه ، تصادفات رانندگی نیز افزایش یافته است . نتیجه حادثه در تصادف رانندگی متعدد و متفاوت خواهد بود ، گاهی مضروب و یا مجروح و یا کشته شدن مجنی‌علیه می باشد. تصادفات و وقایعی که بر اثر  رانندگی رخ می دهند شامل خسارتی، جرحی و فوتی می باشند.

پرونده تصادفات خسارتی

در این تصادفات باید به محل وقوع تصادف توجه کرد و با توجه به آن مامورین درون شهری و یا پلیس راه مبادرت به انجام اقدامات لازم می نمایند.با توجه بر اینکه در اینگونه از تصادفات هیچ مصدومی وجود ندارد، بایستی از صحنه تصادف عکس تهیه شود و مسیر تردد باز شود و مانع ترافیک در جاده ها نشود و اگر تا آمدن پلیس این امر انجام نشود پلیس اختیار دارد که با آن دو بخاطر بستن مسیر ، برخورد قانونی کند. پلیس بعد از رسیدن کروکی را تنظیم و مقصر را معلوم خواهد کرد.

کروکی به دو صورت می باشد: کروکی سازشی، کروکی غیرسازشی

کروکی سازشی

در این تصادفات ، هر گاه دو طرف حادثه قبول نمایند که کدام یک مقصر و کدام بی تقصیر است کروکی که تنطیم می شود ، سازشی خواهد بود. در این مواقع مدارک دو طرف حادثه که شامل گواهینامه، کارت خودرو، کارت بیمه شخص ثالث و برگ معاینه ی فنی است ، باید کامل باشد. چنانچه خوردو به اشیا و موانع طبیعی مثل درخت یا گاردریل برخورد نموده باشد شخص برای اینکه بتواند از بیمه خسارت بگیرد بایستی کروکی سازش تنظیم شود.

کروکی غیرسازشی

در این تصادفات هرگاه بین طرفین سازش صورت نگیرد و یا به دلایلی مانند : عدم قبول نظریه افسر، عدم تکمیل مدارک مثل گواهی نامه، بیمه نامه، خسارت بالای تعهد بیمه نامه مقصر حادثه و در مورد تصادفات جرحی و فوتی ، کروکی غیر سازش برای دادگاه کیفری ترسیم می­ شود.

پس از صدور کروکی و اعلام نظر مامور صلاحیت دار ،  طرف زیان دیده و غیر مقصر با  مراجعه به بیمه خسارت خود را تا سقف تعهد بیمه گذار می تواند دریافت کند. هر گاه مقدار زیانی که وارد شده ، بیشتر از سقف تعهدی است که بیمه متعهد شده و طرف مقصرنیز مازاد زیان را پرداخت نکرده باشد در این حالت به دادگاه مراجعه می کند و مبادرت به طرح دعوا می نماید . بعد از شکایت در خصوص موضوع مربوطه تحقیقات لازم انجام می شود و بعد از انجام تشریفات قانونی و صدور دستور کارشناسی و اظهارنظر کارشناس در مورد میزان خسارتی که وارد شده است دادگاه اقدام به صدور رأی می نماید. 

پرونده تصادفات جرحی

در این مورد ، علاوه بر افسر راهنمایی و رانندگی، افسـر نیروی انتظامـی هم در صحنه حـاضرشده و اقدام به تنـظیم گـزارش می نماید. بعد از تنظیم گزارش و ترسیم کروکی عدم سازش ، با انتقال مصدوم و یا مصـدومان به بیمارستـان ،خودروهای طرفین توقـیف و به پارکینگ انتقال داده خواهد شد. در چنین شرایطی طرفین برای رسیدگی به موضوع بایستی به دادگاه کیفری مراجعه نمایند.

طرفین یا یکی از آنها با مراجعه به دادسرا ، شکایت کیفری را ارائه می کند و مدارک و نامه پزشکی قانونی ، بیمه نامه و کوپن بیمه مقصر در پرونده ضبط شده و پس از استعلام اصالت بیمه نامه به دستور مقام قضایی، بیمه نامه مقصر به عنوان قرار پذیرفته خواهد شد و در صورت نیاز قرار صادر خواهد شد. پس از انجام امور مربوط به دادرسی و تشریفات قضایی و صدور کیفرخواست و ارجاع به دادگاه کیفری و صدور حکم ، نسبت به موضوع اجرائیه صادر می شود. واحد اجرای احکام مبادرت به اقدامات لازم در جهت اجرای احکام از جمله ابلاغ به مقصر و ارسال نامه به بیمه جهت پرداخت دیه و یا وصول دیه می نماید .

در جرایم ناشی از تصادفات جرحی مجازات هایی در نظر گرفته شده است که حتی می تواند مجازات حبس را نیز به همراه داشته باشد که مـطابق با مواد ۷۱۶ و ۷۱۷ و ۷۱۸ قانون مجازات اسلامی خواهد بود و قانونگذار در برخی موارد و با رعایت و ویژگی های وقوع جرم به تشدید مجازات پرداخته است که یک مورد از آنها ، در زمانی است که راننده مست بوده و یا فاقد گواهینامه رانندگی می باشد .ماده ۷۱۸ به این موضوع به خوبی پرداخته است.

پرونده تصادفات فوتی

تصادف منجر به فوت نوعی دیگری از تصادفات می باشد که برای طرفین آثار سو بیشتری را به همراه خواهد داشت . در برخی موارد ، تصادف جرحی می باشد و شخص در سر صحنه مصدوم شده اما بعد از اینکه به بیمارستان منتقل می شود ، بر اثر جراحاتی که به او وارد شده فوت می نماید . در این شرایط ، تصادف از جرحی به فوتی تغییر خواهد نمود.

در دعاوی کبفری منجر به تصادفات فوتی ، موضوع رسیدگی بنا بر اهمیت پیچیده تر خواهد بود ولی رعایت اصول کلی همانند مراحلی است که در تصادفات جرحی رعایت خواهد شد. این نکته حائز اهمیت می باشد که رسیدگی به قتل غیرعمد ناشی از تصادفات رانندگی ، صلاحیت دادگاه کیفری بوده و پس از انجام تشریفات و تحقیقات و همچنین اظهارنظر پزشکی قانونی در مورد اینکه علت مرگ چیست و پس از اعلام نظر کارشناس جهت اینکه تصادف به چه نحوی بوده و مقصر چه کسی است ، پرونده جهت صدور رای از دادسرا به دادگاه و پس از صدور حکم قطعی پرونده جهت اجرای حکم به واحد اجرای احکام ارسال خواهد شد.

رانندگی بدون گواهینامه

اگر شخصی بدون گواهینامه رسمی اقدام به رانندگی نماید و همچنین کسی که به موجب حکم دادگاه از رانندگی وسایل نقلیه موتوری ممنوع باشد، به رانندگی وسایل مزبور مبادرت نماید، برای بار اول به حبس تعزیری تا ۲ ماه یا جزای نقدی تا یک میلیون ریال یا هر ۲ مجازات و در صورت ارتکاب مجدد به ۲ ماه تا ۶ ماه حبس محکوم خواهد شد.

درصورتی که برای مقام قضایی ثابت شود که فرد بدون گواهینامه مقصر حادثه بوده،دادگاه مکلف است مجازات وی را تشدید کند و از طرفی می‌تواند او را برای مدت یک تا پنج سال از حق رانندگی یا تصدی وسایل موتوری محروم کند.

داشتن جنبه خصوصی و عمومی جرایم رانندگی

جرایم ناشی از رانندگی و تصادف ، دارای جنبه ی خصوصی و عمومی می باشد .

در این گونه جرایم صرف نظر از شکایت خصوصی ، تعقیب قضیه بر عهده رئیس حوزه قضایی است.

چنانچه مصدوم در بیمارستان در اغماء فرو رود و قادر به توضیح یا طرح شکایت نباشد این وضع مانع از تعقیب امر توسط رئیس حوزه قضایی نخواهد بود،

دعوای مربوط به  مطالبه دیه پس از روشن شدن وضع مصدوم قابل پذیرش و رسیدگی است.

با توجه به اینکه جنایات ناشی از رانندگی شبه‌عمدی میباشد، دیه آنها باید طی دو سال از تاریخ وقوع حادثه پرداخت گردد.

مجازات مرتکبین تصادفات رانندگی منجر به جرح و یا فوت :

طبق قانون کیفری مربوط به جرایم ناشی از تخلفات رانندگی :

۱ – هر گاه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده منتهی به قتل غیر عمدی شود ، مجازات آن ۶ ماه تا ۳ سال حبس و پرداخت دیه در صورت مطالبه اولیاء دم می باشد و مجازات حبس قابل تبدیل به جزای نقدی نیست .

۲ – هرگاه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده منتهی به هریک از موارد زیر گردد ، مجازات آن از دو ماه تا یک سال حبس و پرداخت دیه در صورت مطالبه مصدوم می باشد :

۳ – هرگاه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده موجب هر یک از موارد زیر گردد ، مجازات آن از ۲ ماه حبس تا ۶ ماه حبس و پرداخت دیه در صورت مطالبه مصدوم می باشد :

نقصان یا ضعف دائمی یکی از منافع یا یکی از اعضای بدن شود

از بین رفتن قسمتی از عضو مصدوم بدون آنکه عضو از کار بیفتد

وضع حمل زن قبل از موعد طبیعی شود

۴ – بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی یا عدم مهارت راننده موجب صدمه بدنی شود ، مجازات آن از  ۱ ماه تا ۵ ماه حبس و پرداخت دیه در صورت مطالبه مصدوم می باشد.

۵ – در کلیه موارد فوق هرگاه راننده مست بوده یا گواهینامه نداشته باشد یا بیشتر از سرعت تعیین شده حرکت می کرده است یا آنکه دستگاه موتوری را با وجود نقص و عیب مکانیکی موثر در تصادف به کار انداخته یا در محل هایی که برای عبور پیاده رو و علامت مخصوص گذارده شده است ، مراعات ننموده باشد و یا از محل هایی که عبور از آن ممنوع گردیده است رانندگی نماید ، به بیش از دو سوم حداکثر مجازات مذکور در موارد فوق محکوم خواهد شد و دادگاه می تواند علاوه بر مجازات فوق مرتکب را برای مدت ۱ سال تا ۵ سال از حق رانندگی محروم نماید و مجازات حبس قابل تبدیل به جزای نقدی نیست .

۶ – اگر مصدوم احتیاج به کمک فوری داشته باشد و راننده با وجود امکان رساندن مصدوم به مراکز درمانی و یا استمداد از مأمورین انتظامی از این کار خودداری کند و یا به منظور فرار از تعقیب ، محل را ترک و مصدوم را رها کند ، حسب مورد به بیش از دو سوم حداکثر مجازات محکوم در هریک از موارد فوق محکوم خواهد شد و دادگاه نمی تواند در مورد این ماده اعمال کیفیت مخففه نماید .